Od 1 stycznia 2026 roku weszły w życie zmiany w polskiej ortografii przygotowane przez Radę Języka Polskiego. Brzmi poważnie, ale spokojnie – nie musisz od razu uczyć się wszystkiego na nowo. Nowe zasady będą wprowadzane stopniowo i nie będą od razu obowiązywały na egzaminach.
Centralna Komisja Egzaminacyjna uspokaja: do 2031 na egzaminach będą uznawane zarówno stare, jak i nowe formy zapisu. Dzięki temu uczniowie będą mieli czas, żeby oswoić się ze zmianami i bez stresu przygotować się do egzaminu. Najważniejsze, by pisać świadomie i ze zrozumieniem – reszta przyjdzie z czasem.
Co się zmieniło w polskiej ortografii?
Spokojnie – to nie rewolucja, ale kilka ważnych porządków w zapisie.
1. Nazwy mieszkańców i etniczne
- Nazwy mieszkańców miast i dzielnic piszemy wielką literą: Warszawianin, Mokotowianin, Ochocianka.
- Nieoficjalne nazwy etniczne można pisać małą lub wielką literą: kitajec lub Kitajec, makaroniarz lub Makaroniarz.
2. Marki i pojedyncze rzeczy
- Nazwy marek i modeli, a także pojedynczych rzeczy – wielką literą: „pod oknem zaparkował czerwony Ford”.
3. Cząstki –bym, -byś, -by…
- Ze spójnikami piszemy osobno: „Zastanawiam się, czy by nie pojechać w góry”.
4. „Nie” z imiesłowami
- Zawsze razem: niezrobiony, nieprzeczytana.
5. Przymiotniki od nazwisk i imion
- Od nazwisk – zawsze małą literą: dramat szekspirowski, koncert chopinowski.
- Od imion – małą lub wielką literą: zosina lalka lub Zosina lalka.
6. „Pół”
- Zwykle razem: półżartem, półnauka.
- Z myślnikiem przy narodowości: pół-Polka, pół-Francuzka.
7. Wyrazy powtarzające się
- Kilka wersji poprawnych:
tuż-tuż / tuż, tuż / tuż tuż
trzask-prask / trzask, prask / trzask prask
8. Wielkie litery w nazwach własnych
- Komety: Kometa Halleya, Kometa Enckego
- Miejsca publiczne: Aleja Róż, Plac Zbawiciela, Park Kościuszki (ale „ulica” małą literą)
- Lokale i instytucje: Restauracja pod Żaglami, Teatr Wielki, Nagroda Nobla
9. Przedrostki
- Z małą literą: miniwieża lub mini wieża, superpomysł lub super pomysł
- Z łącznikiem przy wielkiej literze: super-Europejczyk
10. „Niby-” i „quasi-”
- Zawsze razem z małą literą: nibyartysta, quasinauka
- Z łącznikiem przy wielkiej literze: niby-Polak, quasi-Anglia
11. „Nie-” z przymiotnikami i przysłówkami
- Zawsze łącznie, także w stopniu wyższym i najwyższym: niemiły, niemilszy, nienajmilszy; nielepiej, nienajlepiej.
Zmiany w polskiej pisowni a egzamin ósmoklasisty z języka polskiego
Podsumowując, nowe zasady pisowni wprowadzają trochę więcej porządku i swobody w polskim pisaniu. Teraz łatwiej będzie wiedzieć, kiedy używać wielkiej, a kiedy małej litery, jak łączyć przedrostki z wyrazami czy pisać „nie” z przymiotnikami i imiesłowami. W niektórych przypadkach można też wybrać spośród kilku poprawnych zapisów, np. przy powtarzających się wyrazach czy przymiotnikach od imion. Najważniejsze jest to, że zmiany mają ułatwić pisanie, a nie je utrudniać. I spokojnie – ósmoklasiści nie muszą jeszcze znać wszystkich nowych zasad na egzaminie. Możecie poznawać je krok po kroku i przyzwyczajać się do nich w swoim tempie.
Źródła:
Komunikat Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN z dnia 16 czerwca 2025 r., https://nowyrjp.pan.pl/komunikat-rady-jezyka-polskiego-przy-prezydium-pan-z-dnia-16-czerwca-2025-r/
Kampania informująca o zmianach w pisowni 2026, https://nowyrjp.pan.pl/kampania-informujaca-o-zmianach-pisowni-2026/
Komunikat CKE z 20.08.2025 r., https://cke.gov.pl/images/_EGZAMIN_MATURALNY_OD_2023/komunikaty/2026/komunikaty/20250820%20Ortografia%20na%20egzaminach.pdf Reforma polskiej ortografii a egzaminy państwowe, Strona OPERON, https://operon.pl/Aktualnosci/Edukacja-w-Polsce/Reforma-polskiej-ortografii-a-egzaminy-panstwowe
