Motyw to nic innego jak ważny temat lub problem pojawiający się w tekście. Zgodnie z definicją SJP to „wątek, postać lub idea powtarzające się w utworach literackich”. Może to być przyjaźń, miłość, walka o władzę, odwaga czy kara za popełnione czyny. Znajomość motywów literackich ułatwia napisanie dobrej pracy – wystarczy wtedy dopasować odpowiedni tytuł do tematu zadania.

Zrozumienie motywów pomaga nie tylko zgłębić sens lektur, ale przede wszystkim sprawnie przygotować się do egzaminu. Dzięki nim podczas pisania szybko przywołasz odpowiednie przykłady i lepiej uzasadnisz swoje argumenty. Poniżej znajdziesz zestawienie najważniejszych motywów z lektur obowiązkowych dla klas 7 i 8.

„Opowieść wigilijna” – Charles Dickens

„Opowieść wigilijna” opowiada historię skąpego Ebenezera Scrooge’a, który pod wpływem niezwykłych wydarzeń przechodzi wielką przemianę. W noc wigilijną Scrooge odwiedzany jest przez duchy, które pokazują mu jego przeszłość, teraźniejszość i możliwą przyszłość. Dzięki temu bohater zaczyna rozumieć, jak bardzo skrzywdził innych ludzi i jak samotne stało się jego życie. Spotkania z duchami sprawiają, że zaczyna patrzeć na świat inaczej.

Najważniejsze motywy literackie w utworze:

• Przemiana – Scrooge zmienia się z człowieka chciwego i obojętnego w osobę dobrą i pomocną.
• Ubóstwo – w książce pokazane są trudne warunki życia biednych ludzi, np. rodziny Cratchitów.
• Pomoc innym – utwór pokazuje, że warto wspierać potrzebujących.
• Pieniądze i chciwość – nadmierne przywiązanie do pieniędzy prowadzi do samotności i braku szczęścia.

„Zemsta” – Aleksander Fredro

Komedia „Zemsta” jest jednym z najbardziej znanych utworów polskiej literatury. Opowiada historię dwóch szlachciców – Cześnika Raptusiewicza i Rejenta Milczka – którzy od dawna są ze sobą w konflikcie. Mieszkają w jednym zamku, który jest podzielony na dwie części, co dodatkowo pogłębia ich spór. Komedia Fredry pokazuje, że kłótnie i upór często prowadzą do niepotrzebnych problemów, a zgoda i porozumienie są znacznie lepszym rozwiązaniem.

Najważniejsze motywy literackie:

• Konflikt – główną osią fabuły jest kłótnia między bohaterami.
• Zemsta – postaci próbują się nawzajem przechytrzyć i ukarać.
• Miłość – uczucie Klary i Wacława pomaga zakończyć spór.
• Rodzina – relacje rodzinne mają duży wpływ na decyzje bohaterów.
• Odwaga – niektóre postaci muszą wykazać się odwagą, aby przeciwstawić się innym.

„Kamienie na szaniec” – Aleksander Kamiński

„Kamienie na szaniec” to książka oparta na prawdziwych wydarzeniach z czasów II wojny światowej. Opowiada o trzech młodych harcerzach: Alku, Rudym i Zośce, którzy należeli do ruchu oporu i walczyli przeciwko niemieckiemu okupantowi.

Bohaterowie byli zwykłymi młodymi ludźmi – mieli swoje marzenia, plany i zainteresowania. Jednak wybuch wojny sprawił, że musieli szybko dorosnąć i podjąć trudną walkę o wolność swojej ojczyzny.

Najważniejsze motywy:

• Patriotyzm – bohaterowie walczą o wolność swojej ojczyzny.
• Przyjaźń – relacja Alka, Rudego i Zośki jest bardzo silna i oparta na wzajemnym wsparciu.
• Poświęcenie – młodzi bohaterowie ryzykują życie dla innych i dla Polski.
• Odwaga – podejmują niebezpieczne akcje przeciw okupantowi.
• Śmierć – wojna przynosi tragiczne konsekwencje dla wielu bohaterów.

 „Dziady” część II – Adam Mickiewicz

Dramat „Dziady” w części II dotyczy tajemniczego obrzędu ludowego odbywającego się w kaplicy. Podczas tego rytuału żywi przywołują duchy zmarłych, aby pomóc im w osiągnięciu spokoju.

W trakcie ceremonii pojawiają się różne duchy, które opowiadają o swoim życiu i cierpieniach po śmierci. Każda z tych historii pokazuje, że człowiek ponosi konsekwencje swoich czynów.

Najważniejsze motywy:

• Wina i kara – duchy pojawiają się, aby pokazać, że za złe czyny człowiek ponosi konsekwencje.
• Cierpienie – bohaterowie doświadczają cierpienia jako skutku swoich działań.
• Ludowość – utwór nawiązuje do wierzeń i tradycji ludowych związanych z obrzędem dziadów.

„Mały Książę” – Antoine de Saint-Exupéry

„Mały Książę” napisany przez Antoine de Saint-Exupéry to jedna z najbardziej znanych książek na świecie. Opowiada o spotkaniu pilota z tajemniczym chłopcem, który przybył z innej planety.

Mały Książę podróżuje po różnych planetach i spotyka niezwykłych bohaterów, takich jak król, bankier czy pijak. Każda z tych postaci symbolizuje pewne cechy dorosłych ludzi, takie jak próżność, chciwość czy nadmierne przywiązanie do władzy.

„Mały Książę” przypomina czytelnikom, że najważniejsze rzeczy w życiu są niewidoczne dla oczu – są nimi przyjaźń, miłość i dobroć.

Najważniejsze motywy:

• Przyjaźń – szczególnie widoczna w relacji Małego Księcia z Lisem.
• Miłość – uczucie bohatera do Róży.
• Odpowiedzialność – człowiek jest odpowiedzialny za to, co oswoił.
• Samotność – wielu bohaterów żyje samotnie, mimo że mają władzę lub bogactwo.
• Władza – postać Króla pokazuje, że władza bez poddanych jest bezsensowna.

„Balladyna” – Juliusz Słowacki

Dramat „Balladyna” Juliusza Słowackiego opowiada historię dwóch sióstr – Balladyny i Aliny. Dziewczęta biorą udział w konkursie ogłoszonym przez księcia Kirkora, który chce wybrać sobie żonę. Siostry mają zebrać w lesie jak najwięcej malin, a zwyciężczyni zostanie żoną księcia.

Balladyna jest bardzo ambitna i pragnie zdobyć władzę oraz bogactwo. Aby osiągnąć swój cel, posuwa się do strasznych zbrodni.

Najważniejsze motywy:

• Władza – Balladyna za wszelką cenę chce zdobyć tron.
• Ambicja – jej ogromna ambicja prowadzi do złych decyzji.
• Zbrodnia – bohaterka popełnia kolejne przestępstwa, aby utrzymać władzę.
• Kara – ostatecznie zostaje ukarana za swoje czyny.
• Miłość – uczucia bohaterów wpływają na ich wybory i konflikty.

Znajomość motywów literackich na egzaminie ósmoklasisty

Lektury omawiane w klasach 7–8 poruszają wiele ważnych tematów, takich jak przyjaźń, miłość, władza, patriotyzm czy przemiana wewnętrzna bohatera. To właśnie wokół tych motywów literackich najczęściej budowane są tematy wypracowań na egzaminie ósmoklasisty. Warto je dobrze zapamiętać, aby w trakcie pisania z łatwością dobrać odpowiedni przykład z lektury i skutecznie poprzeć nim swoje argumenty.

Krótka powtórka najważniejszych motywów literackich przed egzaminem ósmoklasisty pozwala szybko przypomnieć sobie kluczowe wydarzenia oraz postaci. Dzięki takiemu przygotowaniu łatwiej odwołasz się do treści lektur obowiązkowych, co znacząco zwiększy Twoją szansę na zdobycie maksymalnej liczby punktów.

Artykuł Powtórka przed egzaminem: najważniejsze motywy z lektur pochodzi z serwisu Ekipa E8.

Przed Wami kilka intensywnych miesięcy przygotowań do egzaminu ósmoklasisty z języka polskiego.

Od lutego aż do majowego egzaminu możecie powtarzać materiał krok po kroku, korzystając z

gotowego kalendarium. Dzięki niemu planowanie nauki będzie znacznie łatwiejsze, a

uporządkowanie lektur, przypomnienie najważniejszych zagadnień językowych czy szlifowanie

umiejętności pisania wypracowań usystematyzowane. Z takim planem powtórki staną się regularne,

przejrzyste i dużo mniej stresujące. Ruszamy – maj zbliża się szybciej, niż się wydaje!

Luty — jak zaplanować naukę do egzaminu z języka polskiego?

Wypowiedzi pisemne:

• dialog,
• opis (w tym opis przeżyć wewnętrznych),
• list,
• sprawozdanie,
• dedykacja,
• zaproszenie,
• podziękowanie,
• ogłoszenie,
• życzenia,
• charakterystyka,
• plan odtwórczy i twórczy tekstu,
• notatka
• recenzja
• podanie,
• CV,
• list motywacyjny,
• przemówienie,
• wywiad,
• streszczenie,
• parafraza,
• opowiadanie (twórcze, odtwórcze),
• rozprawka.

Pojęcia (definicja plus umiejętność ich rozpoznania ORAZ funkcjonalnego użycia):

• dosłowne i przenośne znaczenie wyrazów w wypowiedzi,
• wyrazy wieloznaczne,
• związki frazeologiczne,
• słownictwo neutralne i wartościujące,
• synonimy, antonimy,
• komunikat, nadawca i odbiorca wypowiedzi, sytuacja komunikacyjna, niewerbalne środki komunikacji, (np. gest, mimika, postawa ciała),
• głoska, litera, sylaba, akcent,
• etykieta językowa,
• perswazja,
• rodzaje literackie: epika, liryka i dramat; w tym: komedia, fraszka, pieśń, tren, tragedia,
• elementy dramatu (rodzaj): akt, scena, tekst główny, didaskalia, monolog, dialog;
• neologizm, inwokacja, symbol, alegoria,
• komizm,
• ironia.

Marzec — co powtórzyć z języka polskiego do egzaminu ósmoklasisty?

Lektury obowiązkowe (pozycje książkowe poznawane w całości):
1) Jan Brzechwa, Akademia Pana Kleksa;
2) Janusz Christa, Kajko i Kokosz. Szkoła latania (komiks);
3) Clive Staples Lewis, Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa;
4) Ferenc Molnár, Chłopcy z Placu Broni;
5) John Ronald Reuel Tolkien, Hobbit, czyli tam i z powrotem.
1) Charles Dickens, Opowieść wigilijna;
2) Aleksander Fredro, Zemsta;
3) Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec;
4) Adam Mickiewicz, Dziady część II;
5) Antoine de Saint-Exupéry, Mały Książę;
6) Juliusz Słowacki, Balladyna.

Pojęcia (definicja plus umiejętność ich rozpoznania ORAZ funkcjonalnego użycia):

• reportaż,
• wywiad,
• artykuł,
• wyraz podstawowy i wyraz pochodny; w wyrazie pochodnym,
• temat słowotwórczy i formant; rodzaj formantu, funkcje formantów,
• rodzinę wyrazów.
• wyrazy pokrewne,
• rdzeń;
• imiesłowy,
• imiesłowowy równoważnik zdania,
• wypowiedzenia wielokrotnie złożone.

Kwiecień — jakie jeszcze lektury sobie przypomnieć przed egzaminem?

Krótkie utwory literackie poznawane w całości, utwory literackie poznawane we fragmentach i utwory poetyckie:
1) Jan Kochanowski, wybór fraszek, wybrana pieśń, treny VII i VIII;
2) Adam Mickiewicz, Reduta Ordona, Świtezianka, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII);
3) Sławomir Mrożek, Artysta;
4) Henryk Sienkiewicz, Latarnik, Quo vadis (fragmenty);
5) Stefan Żeromski, Syzyfowe prace (fragmenty);
6) wybrane wiersze:
Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Zbigniewa Herberta, Bolesława Leśmiana, Czesława
Miłosza, Tadeusza Różewicza, Wisławy Szymborskiej, oraz aforyzmy Stanisława Jerzego
Leca.
1) René Goscinny, Jean-Jacques Sempé, Mikołajek (wybór opowiadań);
2) Ignacy Krasicki, wybrane bajki;
3) Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz (wybrane fragmenty);
4) Józef Wybicki, Mazurek Dąbrowskiego;
5) wybrane mity greckie, w tym mit o powstaniu świata oraz mity o Prometeuszu, o Syzyfie,
o Demeter i Korze, o Dedalu i Ikarze, o Heraklesie, o Tezeuszu i Ariadnie;
6) Biblia: stworzenie świata i człowieka oraz wybrane przypowieści ewangeliczne, w tym o
talentach, o miłosiernym Samarytaninie;
7) wybrane podania i legendy polskie;
8) wybrane baśnie polskie i europejskie;
9) wybrane wiersze: Jana Brzechwy, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Anny
Kamieńskiej, Joanny Kulmowej, Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Leopolda
Staffa, Juliana Tuwima, Jana Twardowskiego, oraz pieśni patriotyczne (w tym Rota Marii
Konopnickiej).

Pojęcia (definicja plus umiejętność ich rozpoznania ORAZ funkcjonalnego użycia):

• mowa zależna i niezależna,
• zróżnicowanie słownictwa, w tym słownictwo ogólnonarodowe i słownictwo o ograniczonym zasięgu (np. terminy naukowe, archaizmy, kolokwializmy);
• wyrazy rodzime i zapożyczone,
• nazwy osobowe i miejscowe,
• poprawne formy gramatyczne imion, nazwisk, nazw miejscowych i nazw mieszkańców;
• sposoby wzbogacania słownictwa,
• homonimy,
• treść i zakres znaczeniowy wyrazu;
• styl (potoczny, urzędowy, artystyczny, naukowy, publicystyczny),
• środki retoryczne,
• plan kompozycyjny,
• zasady tworzenia tezy i hipotezy oraz argumentów przy tworzeniu rozprawki oraz innych tekstów,
• argumentacyjnych,
• przykład a argument,
• manipulacja językowa,
• etyka wypowiedzi.

Maj (1—9 maja) — ostatnie przygotowania przed egzaminem ósmoklasisty z języka polskiego

Lektury uzupełniające — powtórz z poniższej listy tylko te, które czytaliście i omawialiście na lekcjach języka polskiego:
1) Adam Bahdaj, Kapelusz za 100 tysięcy;
2) Miron Białoszewski, Pamiętnik z powstania warszawskiego (fragmenty);
3) Justyna Bednarek, Dom nr 5;
4) Paweł Beręsewicz, Wszystkie lajki Marczuka;
5) Frances Hodgson Burnett, Tajemniczy ogród lub inna powieść;
6) Lewis Carroll, Alicja w Krainie Czarów;
7) Agatha Christie, wybrana powieść kryminalna;
8) Carlo Collodi, Pinokio;
9) Lloyd Cassel Douglas, Wielki Rybak;
10) Aleksander Dumas, Trzej muszkieterowie;
11) Arkady Fiedler, Dywizjon 303;
12) John Flanagan, Zwiadowcy. Księga 1. Ruiny Gorlanu;
13) Olaf Fritsche, Skarb Troi;
14) Ernest Hemingway, Stary człowiek i morze;
15) Emilia Kiereś, Rzeka;
16) Joseph Rudyard Kipling, Księga dżungli;
17) Janusz Korczak, Król Maciuś Pierwszy, Bankructwo małego Dżeka;
18) Rafał Kosik, Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi;
19) Barbara Kosmowska, Pozłacana rybka;
20) Barbara Kosmowska, Paweł Beręsewicz i inni, Gorzka czekolada i inne opowiadania o
ważnych sprawach;
21) Zofia Kossak-Szczucka, Bursztyny (wybrane opowiadanie), Topsy i Lupus;
22) Marcin Kozioł, Skrzynia Władcy Piorunów;
23) Selma Lagerlöf, Cudowna podróż;
24) Karolina Lanckorońska, Wspomnienia wojenne 22 IX 1939–5 IV 1945 (fragmenty);
25) Stanisław Lem, Cyberiada (fragmenty);
26) Bolesław Leśmian, Klechdy sezamowe;
27) Kornel Makuszyński, wybrana powieść;
28) Andrzej Maleszka, Magiczne drzewo;
29) Alan Aleksander Milne, Kubuś Puchatek;
30) Lucy Maud Montgomery, Ania z Zielonego Wzgórza;
31) Małgorzata Musierowicz, wybrana powieść;
32) Ewa Nowak, Pajączek na rowerze;
33) Edmund Niziurski, Sposób na Alcybiadesa;
34) Sat-Okh, Biały Mustang;
35) Longin Jan Okoń, Tecumseh;
36) Raquel Jaramillo Palacio, Cudowny chłopak;
37) Katherine Paterson, Most do Terabithii;
38) Sara Pennypacker, Pax;
39) Jacek Podsiadło, Czerwona kartka dla Sprężyny;
40) Bolesław Prus, Katarynka, Placówka, Zemsta;
41) Rick Riordan, Percy Jackson i bogowie olimpijscy;
42) Henryk Sienkiewicz, Janko Muzykant, Krzyżacy, Sąd Ozyrysa, W pustyni i w puszczy;
43) Eric-Emmanuel Schmitt, Oskar i pani Róża;
44) Nicolas Sparks, Jesienna miłość;
45) Marcin Szczygielski, Teatr Niewidzialnych Dzieci, Arka czasu;–
46) Alfred Szklarski, wybrana powieść;
47) Mark Twain, Przygody Tomka Sawyera;
48) Melchior Wańkowicz, Bitwa o Monte Cassino (fragmenty), Ziele na kraterze;
49) Danuta Wawiłow, Natalia Usenko, Wierzbowa 13. Opowieści z Wierzbowej 13;
50) Louis de Wohl, Posłaniec króla;
51) Roksana Jędrzejewska-Wróbel, Stan splątania;
52) Marcus Zusak, Złodziejka książek;
53) wybrane pozycje z serii Nazywam się… (np. Mikołaj Kopernik, Fryderyk Chopin, Maria
Skłodowska-Curie, Jan Paweł II i inni);
54) inne utwory literackie i teksty kultury, w tym wiersze poetów współczesnych i reportaże.
*Na egzaminie ósmoklasisty nie obowiązuje znajomość treści i problematyki krótkich utworów
literackich poznawanych w całości, utworów literackich poznawanych we fragmentach i utworów
poetyckich dla klas IV–VI.

10-13 maja — czas na odpoczynek i uspokojenie myśli
Odpocznij. Pozwól, by treści ułożyły się w twojej głowie.

Powyższe kalendarium ósmoklasisty to gotowy plan działania na najbliższe miesiące, ułatwiający systematyczną powtórkę materiału do egzaminu ósmoklasisty. Regularna nauka to klucz do sukcesu, dlatego wierzymy, że kalendarium to pomoże Wam osiągnąć obrany cel i spełnić marzenia związane z wybraną przez Was szkołą średnią. Powodzenia!

Autorka kalendarium: Justyna Zarzecka (Kuśnierzowska) — polonistka, egzaminatorka, rezydent szkół CosinusYoung 15+ w Krakowie.

Artykuł Kalendarium ósmoklasisty przed egzaminem z języka polskiego pochodzi z serwisu Ekipa E8.